Jaka powinna być polska dyplomacja? O tym jest książka „Dyplomacja przełomu. Przełom w dyplomacji”, której jestem współautorką.

„Lata 2015-2025 były dekadą przejścia: od reaktywności do inicjatywy, od peryferyjności do współdecydowania. Niniejsza książka jest świadectwem tej zmiany. Jest zapisem dyplomacji przełomu – i przełomu w dyplomacji” – fragment ze wstępu prof. Arkadego Rzegockiego. Napisałam w niej rozdział o Brazylii.

Brazylia

Przez wiele lat Polska jako kraj rozwijający się nie miała ambicji prowadzenia własnej aktywnej polityki w Ameryce Południowej. Nie inwestowaliśmy w rozwój relacji, nie zbudowaliśmy zaplecza eksperckiego, które pozwalałoby przygotować strategię wobec całego regionu, w tym Brazylii.

Dziś, bardzo dobre, bliskie relacje z Brazylią byłyby korzystne dla Polski, politycznie i gospodarczo, także w szerszym kontekście. Relacje dyplomatyczne, które nawiązaliśmy w 1920 roku, są przyjazne, bezkonfliktowe. Jest w nich jednak niewykorzystany potencjał, a brazylijski partner podczas mojej misji sygnalizował chęć zwiększenia współpracy dwustronnej.

Brazylia to ogromny rynek ponad 200 mln konsumentów . Rosnące w siłę polskie firmy mogłyby znaleźć na nim zbyt dla swoich produktów i usług oraz dobre miejsce do inwestycji. Nie jest to łatwy rynek. Obecność na nim wymaga wsparcia politycznego. Widać to dobrze na przykładzie innych państw europejskich, które utrzymują dobre relacje polityczne z władzami Brazylii, a ich firmy są silnie obecne na tamtejszym rynku. Czasem mimo poważnych różnic w podejściu do problemów. Państwa za pośrednictwem swoich przedstawicielstw dyplomatycznych wspierają rodzimy biznes obecny w Brazylii i efekty tego są bardzo widoczne. Zaangażowanie to widać po liczbie placówek dyplomatycznych i liczebności personelu, wielokrotnie większych od polskich. Polska na tym tle wypada bardzo słabo. (…)

Dyplomacja gospodarcza

Kluczem do relacji dwustronnych z Brazylią jest współpraca gospodarcza. Przekonywałam się o tym każdego dnia mojej pracy w Brazylii, jeżdżąc po kraju, spotykając się z przedstawicielami administracji i biznesu, a także obserwując pracę dyplomatów z innych krajów. Podczas gdy dyplomacja gospodarcza jest głównym celem placówek dyplomatycznych z innych państw, polscy dyplomaci niechętnie utrzymują kontakty tak z miejscowym, i z polskim biznesem. (…)

Po przyjeździe do Brazylii Narodowe Święto Niepodległości w 2023 roku spędziłam z Polonią, odwiedzając kilka miejscowości w stanie Rio Grande do Sul, blisko granicy z Argentyną. W większości tych miejsc byłam pierwszym w historii przedstawicielem państwa polskiego, który ich odwiedził. (…)

Polonia

Gdy w maju 2024 roku Brazylia walczyła z powodzią na południu kraju, największą katastrofą naturalną w historii, wiele państw ruszyło z pomocą – od Włochów, którzy udzielili ogromnego wsparcia liczonego w transporty przewożone samolotami wojskowymi, po kraje, które pomagały w niewielkim stopniu, choćby przekazując filtry do wody lub pojedyncze drony. Władze Brazylii każdą, nawet najmniejszą pomoc doceniały i publicznie za nią dziękowały. Mimo moich wielu próśb skierowanych do MSZ, od polskich władz nie nadeszła żadna pomoc. Lubimy chwalić się Polonią w Brazylii, podziwiamy jej determinację w zachowaniu polskiej tożsamości, ale w chwili tragedii polski rząd odwrócił się do niej plecami. (…)

Aby dokonała się zmiana w polskiej dyplomacji, potrzebna jest determinacja rządzących i kierownictwa MSZ. W resorcie na Szucha potrzebna jest rewolucja, która nie będzie związana z tym czy innym rządem. Potrzebna jest zmiana w podejściu do dyplomacji, poprawienie standardów pracy, dopuszczenie do pracy ludzi, którzy mają nie tylko doświadczenie służby zagranicznej. Warto wpuścić świeże powietrze, osoby z doświadczeniem w gospodarce, rozumiejące to, czego potrzebują polskie przedsiębiorstwa i polskie państwo.

Brazylia jest krajem, w którym ciągle możemy osiągnąć sporo. Inwestycja w ludzi, a także stan materialny polskiej placówki przyniesie zwrot w lepszej, bardziej efektywnej pracy, zwiększeniu aktywności Polski w Brazylii, w wyższych podatkach płaconych przez polskie firmy działające w Brazylii, a także w osiąganiu celów politycznych. Tylko państwo musi jasno te cele określić. Czyli mieć strategię. 

Dyplomacja przełomu

Książka „Dyplomacja przełomu. Przełom w dyplomacji” jest próbą uporządkowanego spojrzenia na przemiany w polskiej polityce zagranicznej w latach 2015-2025. Jej autorzy to praktycy dyplomacji, którzy przedstawiają ten okres jako przejście od postawy reaktywnej do bardziej aktywnego współkształtowania relacji międzynarodowych. (…)

Szczególną wartością tomu jest wieloperspektywiczność. Dziewięciu ambasadorów prezentuje studia przypadków z różnych obszarów geograficznych. Ppozwala to uchwycić zarówno specyfikę relacji bilateralnych, jak i uniwersalne mechanizmy działania dyplomacji. Analizy te ukazują napięcie między interesem narodowym a uwarunkowaniami międzynarodowymi, a także znaczenie kompetencji osobistych dyplomatów w budowaniu skutecznej polityki zagranicznej.

Współautorami książki są: Bartosz Cichocki, Krzysztof Grzelczyk, Bogna Janke, Marek Magierowski, Monika Michaliszyn, Maciej Ruczaj, Arkady Rzegocki, Jakub Sławek, Aleksander Surdej.

Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2026